1 2 3 4 5

1% podatku KRS 0000349426 Bez wahania przekażcie 1% Waszego podatku dla polskiej Szkoły im. Jana Pawła II w Jacmel.

7 rocznica trzęsienia ziemi na Haiti 12 stycznia 2017 roku mija siódma smutna rocznica tragicznego trzęsienia ziemi na Haiti. Wówczas zginęło wielu niewinnych ludzi.

Creamy dzieciom :) Firma Creamy Creative Cosmetics postanowiła wesprzeć dzieci ze szkoły Jana Pawła II w Jacmel.

Nagroda uznania za wybitny projekt infrastruktury publicznej Nasi architekci: Marta Niedbalec i Maciej Siuda odebrali nagrodę dla całego zespołu BALON (Medellin w Kolumbia) zostali oni wyróżnieni nagrodą Holocim Awards 2014 za projekt szkoły na Haiti!

Przekaż 1% podatku KRS 0000349426 Poznaj twarze naszych dzieci! Przyszli uczniowie szkoły Jana Pawła II w Jacmel tymczasem bawią się w prowizorycznej szkole.


zamknij

Wyniki wyszukiwania


Kultura i Sztuka

21.02.2011

Kilka uwag na temat malarstwa haitańskiego

W latach 70., André Malraux zachwycił się malarstwem haitańskim(1) i fascynacja ta pozostaje w świecie ciągle żywa. Przez całe wieki, ogromna Czarna Afryka, której rzeźba stała się jedną z naszych sztuk, nie znała malarstwa. Geniusz koloru narodził się na Haiti sam z siebie.

Nawet w mniejszych miastach, takich jak Cap Haitien czy Jacmel, malarstwo upiększa życie codzienne, podczas gdy na pozostałych Antylach a nawet w drugiej części Saint-Domingue – w Dominikanie – malarstwo jest (z małymi wyjątkami) praktycznie nieznane. W latach siedemdziesiątych XX wieku, w Port-au-Prince działało ponad 800 malarzy naiwnych, dziś jest ich już ponad 1700. W Stanach Zjednoczonych, w Europie a nawet w Azji (szczególnie w Japonii) sztuka ta znalazła znaczące miejsce w największych muzeach. Otwarto również muzea i galerie jej poświęcone szczególnie na południu USA.

Malarstwo haitańskie narodziło się spontanicznie z potrzeby prostych ludzi, początkowo dla potrzeb religijnych (Wodu) i rozwijało się powoli przez cały wiek XIX. Konkordat zawarty w 1860 r. między Watykanem a Rządem Haitańskim sprowadził na Haiti zakonników i zakonnice – niektórzy z nich, obdarzeni talentami plastycznymi, przekazali miejscowej młodzieży podstawy malarstwa. Trzeba przyznać z żalem, że niewielu młodych kontynuowało malarstwo tego typu(2).

Uważa się, że do lat 40 XX w. istniały trzy grupy malarzy, niekontaktujące się z sobą:
– Malarze oficjalni wykonujący portrety przywódców, portrety ludzi bogatych, jak również obrazy o treści historycznej. Obrazy te ozdabiały urzędy i domy zamożnych ludzi. Nie konserwowane, w warunkach tropikalnych przy dużej wilgotności i wysokich temperaturach, niszczały szybko i niewiele z nich ocalało. Kilka Obrazów XIX i XX wieków można zobaczyć we Francji i USA.
– Malarze amatorzy wywodzący się z warstw zamożnych, malujący portrety, pejzaże i martwe natury; na ogół nieznani szerszej publiczności. Wiele obrazów tej kategorii, z drugiej polowy XX wieku, znajduje się w galeriach prywatnych ludzi zamożnych i galeriach sprzedających obrazy w Port Au Prince.
– Malarze z kręgu Wodu związani ze świątyniami (houmfor) tego kultu. To właśnie malarstwo nazywane jest często naiwnym, surowym czy też instynktownym. Określenia te wywodzą się z faktu, że sztuka ta, wymykając się racjonalizmowi sztuki zachodniej, była trudna do zinterpretowania. Pewne jest natomiast, że zaskakuje i fascynuje. Obrazów malarzy starszych generacji pozostało niewiele. Większość ocalałych Obrazów znajduje się w muzeach Europy i USA.

Malarstwo naiwne rozwija się bardzo nieśmiało w XIX w., aż do lat 30 wieku XX, głównie w formie obrazów o tematyce religijnej (przedstawienia duchów loda). Obrazy miały swoje miejsce w sanktuariach Wodu (houmfor), i były wykonywane na zamówienie kapłanów tego kultu zwanych hougan, lub przez samych kapłanów. Gwałtowny rozwój tego malarstwa przypada na lata 40 te, pomimo wieloletniej kampanii lat 40 tych XX wieku, na rzecz zwalczania „przesądów i wierzeń Wodu”, zakończonej zresztą fiaskiem.

W 1941 powstało Haitańskie Muzeum Narodowe oraz Ośrodek Studiów Etnologicznych (Centre de recherches ethnologiques). W 1944 r., Peters de Witt, amerykański malarz akwarelista, zorganizował wystawę malarstwa haitańskiego w Centrum Sztuki otwartym niedługo przedtem. André Breton spotkał tam „wielkich naiwnych” tego okresu, takich jak Hector Hyppolite, André Pierre, Rigaud Benoît, Castera Bazile, Préfete Duffaut, Wilson Bigaud, Saint Brice (3),(4).

Wśród malarzy, wielu jest kapłanów Wodu (hougan). I tak, starsi to Hector Hyppolite, Robert Saint Brice i André Pierre, młodsi – Félix Lafortune i Franz Zéphirin a wśród najmłodszych – Ti Chat. Ulubione obrazy pędzla kapłanów Wodu przedstawiają to, czego życzy sobie loa. Najczęściej obrazy nie mają tytułów, a jeśli są sprzedawane – tytuł nadaje im sprzedający, często w porozumieniu z malarzem lub właścicielem galerii. Wyjątkiem są tutaj obrazy Félixa Lafortune, Franza Zéphirin i O’Nel’a.

Naiwna sztuka haitańska (zwana również, od 1951 r., nowoczesną sztuką prymitywną) nie jest wyłącznie związana z kultem Wodu. Przedstawia ona również urodę kobiet(5), piękno zakochanych(6), krajobraz haitański, radość życia czy też sceny z życia codziennego. Dewizą malarzy haitańskich jest “Róbcie, jak chcecie”, a nie “Róbcie, tak jak my”.

Wydarzenia historyczne znalazły również odbicie w malarstwie współczesnym Haiti. Niespodzianką było dla nas dzieło Franza Zéphirin przedstawiające przyjaźń Haitańczyków i Polaków(7), obok obrazu, na którym karawele Krzysztofa Kolumba (“Santa Maria”, “Pina” i “Nina”) przybijają w 1492 r do brzegu wyspy Haiti przemianowanej później, na Hispaniolę, a na których to karawelach miejsce załogi zajmują krzyże cmentarne symbolizujące śmierć dla ludności miejscowej. Drugi obraz o treści historycznej związanej z Polską wykonał O’Nel.

W 1950 r., część kościoła episkopalnego w Port-au-Prince została oddana do dyspozycji pierwszej generacji malarzy ludowych, takich jak Obin, Bigaud, Préfete Duffaut, Max Pinchinat i Hector Hyppolite. Malarze ci nie widzieli nigdy obrazów wielkich mistrzów, czasem może jakąś reprodukcję. Malowidła te przedstawiają autentyczna interpretacje Starego i Nowego testamentu Kościoła Katolickiego, przez wyznawców Wodu.

Saint Soleil (Święte Słońce) jest to ruch, który narodził się w 1972, z inicjatywy Tiga i Maud Robard, przy okazji pierwszej wystawy w Muzeum Sztuki Haitańskiej przy College Saint-Pierre w Port-au-Prince. Nazwa wzięła się z okrzyku, jaki wydał malarz Robert Saint Brice na widok obrazów Tiga: „Ah, to, to jest święte słońce”.

Ruch ten wyraża świętość, gdzie dzieło malowania przemienia się w akt opętania, w którym artysta jest opętany przez Loa. Obrazy przedstawione na wystawie College Saint Pierre były dziełem wieśniaków, murarzy, kucharzy, w większości analfabetów, którzy nie widzieli żadnych obrazków, nawet w czasopismach ilustrowanych. Jest to doświadczenie typu sztuka dla sztuki, przeżywane przez biednych, wstrząsające i jedyne w swoim rodzaju malarstwo magiczne w naszym XX wieku (André Malraux). Saint Soleil pozwala uprawiać sztukę jako źródło pogodzenia się człowieka najpierw z samym sobą a następnie ze swoim środowiskiem (8). Saint Soleil uległo gwałtownej przemianie i w 1987 r., w wyniku rozstania z Tiga, pojawia się ruch Cinq Soleils (Pięć słońc – podobna wymowa, inne znaczenie), którego założycielami byli, obok Levoy Exil, Prospere Pierre-Louis, Dieuseul Paul, Denis Smith i Luisiane Saint-Fleurant.

W 1990, z inicjatywy Tiga pojawia się grupa Nouveau Saint Soleil (Nowe Święte Słońce), z którą indentyfikują się tacy malarze, jak Payas, O’Nel i Albérik. Objawienie Wodu uważają oni za akt oporu przeciw „uznanym autorytetom”. W 1997, w Soisson-la Montagne zorganizowany został Drugi Festival Nouveau Saint Soleil.

(1) André Malraux, 1992, L’Intemporel, Éditions Gallimard (premiere édition en 1976).
(2) Gérald Alexis, 2000, Peintres haitiens, Éditions Cercle d’art, Paris.
(3) Michele Grandjean, 1997, Artistes en Haiti. Cent parmi d’autres.
(4) APAM (Association pour la promotion des arts du Monde), 2001, Artistes haitiens.
(5) Np.obrazy Pierre Riché.
(6) Patrz obraz autorstwa Yves Michaud “Małżeństwo”.
(7) Patrz obraz Franza Zéphirin “Wkład Polaków w niepodległość Haiti”
(8) Jean-Claude Garoute (Tiga), 2000, “Origine de Saint Soleil. Dans Conjonction”, Revue Franco-Haitienne de l’Institut Français de Haiti, No 205.


Autor tekstu: dr Aleksander Kawalec.